Όλη μέρα σήμερα ψιθύριζα αυτό το τραγούδι....που το θυμήθηκα δεν ξέρω... ίσως να το άκουγα μικρή τέτοιες μέρες, ίσως κάπου βαθιά μέσα μου ξεχασμένες αναμνήσεις να βγήκαν μπροστά, την ώρα που στόλιζα το δέντρο. Δεν έχει σημασία...απλά το βρήκα, το άκουσα μετά από δεκαετίες και το ανεβάζω εδώ για όσους θυμούνται...αλλά και για εκείνους που δεν το γνωρίζουν...
Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου 2009
Λαογραφικά Χριστουγέννων
ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΟΥ 12ΗΜΕΡΟΥ...
Οι Καλικάντζαροι...
Πειραχτήρια που ξαμολιούνται από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Φώτα που κατά τη λαϊκή πίστη "βαφτίζονται τα νερά". Πειράζουν τους ανθρώπους και "έρχονται απο τη γης αποκάτω. Όλον τον χρόνο πελεκούν με τα τσεκούρια να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γης, αλλά όταν κοντεύουν να το κόψουν, έρχεται ο Χριστός και μονομιάς ξαναγίνεται το δέντρο και τότε τα δαιμόνια αυτά χιμούν στη γης επάνω και πειράζουν τους ανθρώπους" (Ν. Γ. Πολίτης)
Ο λαός φαντάζεται τους Καλικάντζαρους με διάφορες μορφές:
για μερικούς είναι σαν τους ανθρώπους, όμως μαύροι και άσχημοι και πολύ ψηλοί και φορούν σιδεροπάπουτσα. Για άλλους είναι μαυριδεροί με κόκκινα μάτια, τράγινα πόδια, με χέρια σαν της μαϊμούς και με τριχωτό όλο το σώμα. Για άλλους πάλι είναι κουτσοί, στραβοί, μονόμματοι, μονοπόδαροι και πολύ κουτοί και ηλίθιοι... Η τροφή τους είναι σκουλίκια, βατράχια, φίδια κλπ. Μπαίνουν στα σπίτια από την καμινάδα και κατουρουν τη φωτιά, καβαλικεύουν στους ώμους τους διαβάρτες, τους πιάνουν στοι χορό και τους γυρνούν γύρω γύρω και ένα σωρό άλλες τέτοιες σκανταλιές...
Κατά τη λαϊκή πίστη, Καλικάντζαροι γίνονται τα παιδιά που γεννιούνται τα Χριστούγεννα, επειδή η σύλληψή τους συμπίπτει με την ημέρα του Ευαγγελισμού.
Έτσι λοιπόν, αν κάποιο παιδί γεννηθεί τα Χριστούγεννα, το δένουν με σκορδοπλεξούδα ή με ψαθόσκοινο από το χέρι της μαμάς του, για να το εμποδίζουν να παει με τους Καλικάντζαρους, ή του καίνε τα νύχια των ποδιών, μιας και δεν μπορει να υπάρξει Καλικάντζαρος χωρίς νύχια!
Ο φόβος για τους Καλικάντζαρους κάνει τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν διάφορα κόλπα και μεθόδους για να τους κρατούν μακριά. Άλλοι κρεμούν πίσω από την πόρτα του σπιτιού ή μέσα στην καμινάδα, ένα κατωσάγονο γουρουνιού που έχει αποτρεπτική δύναμη, άλλοι καίνε αλάτι ή παλιοπάπουτσα στη φωτιά... οι κρότοι και η άσχημη μυρωδιά τους διώχνουν. Άλλοι πάλι προσπαθούν να τους ξεγελάσουν δένοντας στο κρικέλι της πόρτας ένα σκουλί λινάρι...μέχρι να καταφέρει ο (χαζός) δαίμονας να ξεμπερδέψει και να μετρήσει τις ίνες του λιναριού, θα λαλήσει ο πετεινός, που φέρνει τον ερχομό της ημέρας και διώχνει τα σκοτεινά δαιμόνια...΄Αλλοι επιχειρούν να τους καλοπιάσουν με διάφορες προσφορές, γλυκα και τηγανίτες.
Στην Αγχίαλο για παράδειγμα, τρεις ημέρες πριν απ' τα Χριστούγεννα, της Αγίας Αναστασίας δλδ, έφτιαχναν κάτι γλυκά με στάρι, λίγο αλεύρι, σταφίδες, ζάχαρη, καρύδια, σύκα, κανέλλα και τα μοίραζαν στα σπίτια. Και πριν αρχίσουν να τα μοιράζουν πετούσαν μερικά από την καμινάδα προς τα πάνω, να φτάσουν μέχρι τους "Σκαρκάντζαλους" όπως τους αποκαλούν.
Στην Κύπρο, την τελευταία ημέρα του 12ημερου, που θα φύγουν οι "Πλανήταροι", οι καλικάντζαροι δλδ, τους περιποιούνται και τους κάνουν ξεροτήγανα...τα ρίχνουν πάνω στα δώματα, να τα φάνε μια και γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και χαιρετιώνται που θα φύγουν!
Αλλά το κύριο μέσο για να κρατηθούν τα καλικαντζαράκια μας μακριά από τις κατοικίες των ανθρώπων είναι η φωτιά, που έχει τη δύναμη να αποτρέπει τα δαιμόνια. Γι αυτό η φωτιά πρέπει να καίει μέρα νύχτα όλο το 12ήμερο. Την παραμονή των Χριστουγέννων, κάθε νοικοκύρης τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού του ένα χοντρό ξύλο, κομμένο από αγκαθωτό δέντρο(αχλαδιά, αγριοκερασιά κ.ά.), γιατί το αγκάθι και όλα τα αγκαθωτά δέντρα απομακρύνουν τους δαίμονες. Το κούτσουρο αυτό λέγεται"χριστόξυλο" ή "δωδεκαμερίτης" ή "σκαρκάντζαλος". Πριν το βάλουν στο τζάκι, το ραίνουν με ξηρούς καρπούς και τρέχουν τα παιδάκια και τους τρώνε.
Το έθιμο της τοποθέτησης ενός κορμού ή ενός μέρους δέντρου στο τζάκι την παραμονή των Χριστουγέννων, συναντάται και στα υπόλοιπα βαλκάνια αλλά και σε πολλές άλλες χώρες. Ωστόσο, η επικράτηση της σόμπας και της θέρμανσης, οδήγησε το έθιμο αυτό σε αχρηστία. Τη θέση του πήρε το χριστουγεννιάτικο δέντρο που μας ήλθε από τη γερμανία, και "τείνει να εισαχθεί και στην Αθήνα, προς όλεθρο των λίγων δένδρων ελάτης που στολίζουν τις ψηλότερες κορφές της Πάρνηθας", όπως αναφέρει ο Γεώργιος Μέγας το 1956 (και πού νά' ξερε τι απέγιναν τα δέντρα ελάτης της Πάρνηθας ο δύστυχος!).
Την ολοκληρωτική απαλλαγή τους από τα πειράγματα των Καλικαντζάρων τη βρίσκουν οι άνθρωποι μόνο τα Φώτα. Τότε τα δαιμόνια τρέχουν να εξαφανιστούν. Τα κυνηγάει ο παπάς με την αγιαστούρα του. Όταν φεύγουν, λένε μεταξύ τους:
φεύγετε να φεύγουμε
γιατ' ήλθε ο διαολόπαπας
με την αγιαστούρα του
και με τη βρεχτούρα του.
(και του χρόνου Καλικαντζαράκια μας...)
Οι Καλικάντζαροι...
Πειραχτήρια που ξαμολιούνται από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Φώτα που κατά τη λαϊκή πίστη "βαφτίζονται τα νερά". Πειράζουν τους ανθρώπους και "έρχονται απο τη γης αποκάτω. Όλον τον χρόνο πελεκούν με τα τσεκούρια να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γης, αλλά όταν κοντεύουν να το κόψουν, έρχεται ο Χριστός και μονομιάς ξαναγίνεται το δέντρο και τότε τα δαιμόνια αυτά χιμούν στη γης επάνω και πειράζουν τους ανθρώπους" (Ν. Γ. Πολίτης)
Ο λαός φαντάζεται τους Καλικάντζαρους με διάφορες μορφές:
για μερικούς είναι σαν τους ανθρώπους, όμως μαύροι και άσχημοι και πολύ ψηλοί και φορούν σιδεροπάπουτσα. Για άλλους είναι μαυριδεροί με κόκκινα μάτια, τράγινα πόδια, με χέρια σαν της μαϊμούς και με τριχωτό όλο το σώμα. Για άλλους πάλι είναι κουτσοί, στραβοί, μονόμματοι, μονοπόδαροι και πολύ κουτοί και ηλίθιοι... Η τροφή τους είναι σκουλίκια, βατράχια, φίδια κλπ. Μπαίνουν στα σπίτια από την καμινάδα και κατουρουν τη φωτιά, καβαλικεύουν στους ώμους τους διαβάρτες, τους πιάνουν στοι χορό και τους γυρνούν γύρω γύρω και ένα σωρό άλλες τέτοιες σκανταλιές...
Κατά τη λαϊκή πίστη, Καλικάντζαροι γίνονται τα παιδιά που γεννιούνται τα Χριστούγεννα, επειδή η σύλληψή τους συμπίπτει με την ημέρα του Ευαγγελισμού.
Έτσι λοιπόν, αν κάποιο παιδί γεννηθεί τα Χριστούγεννα, το δένουν με σκορδοπλεξούδα ή με ψαθόσκοινο από το χέρι της μαμάς του, για να το εμποδίζουν να παει με τους Καλικάντζαρους, ή του καίνε τα νύχια των ποδιών, μιας και δεν μπορει να υπάρξει Καλικάντζαρος χωρίς νύχια!
Ο φόβος για τους Καλικάντζαρους κάνει τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν διάφορα κόλπα και μεθόδους για να τους κρατούν μακριά. Άλλοι κρεμούν πίσω από την πόρτα του σπιτιού ή μέσα στην καμινάδα, ένα κατωσάγονο γουρουνιού που έχει αποτρεπτική δύναμη, άλλοι καίνε αλάτι ή παλιοπάπουτσα στη φωτιά... οι κρότοι και η άσχημη μυρωδιά τους διώχνουν. Άλλοι πάλι προσπαθούν να τους ξεγελάσουν δένοντας στο κρικέλι της πόρτας ένα σκουλί λινάρι...μέχρι να καταφέρει ο (χαζός) δαίμονας να ξεμπερδέψει και να μετρήσει τις ίνες του λιναριού, θα λαλήσει ο πετεινός, που φέρνει τον ερχομό της ημέρας και διώχνει τα σκοτεινά δαιμόνια...΄Αλλοι επιχειρούν να τους καλοπιάσουν με διάφορες προσφορές, γλυκα και τηγανίτες.
Στην Αγχίαλο για παράδειγμα, τρεις ημέρες πριν απ' τα Χριστούγεννα, της Αγίας Αναστασίας δλδ, έφτιαχναν κάτι γλυκά με στάρι, λίγο αλεύρι, σταφίδες, ζάχαρη, καρύδια, σύκα, κανέλλα και τα μοίραζαν στα σπίτια. Και πριν αρχίσουν να τα μοιράζουν πετούσαν μερικά από την καμινάδα προς τα πάνω, να φτάσουν μέχρι τους "Σκαρκάντζαλους" όπως τους αποκαλούν.
Στην Κύπρο, την τελευταία ημέρα του 12ημερου, που θα φύγουν οι "Πλανήταροι", οι καλικάντζαροι δλδ, τους περιποιούνται και τους κάνουν ξεροτήγανα...τα ρίχνουν πάνω στα δώματα, να τα φάνε μια και γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και χαιρετιώνται που θα φύγουν!
Αλλά το κύριο μέσο για να κρατηθούν τα καλικαντζαράκια μας μακριά από τις κατοικίες των ανθρώπων είναι η φωτιά, που έχει τη δύναμη να αποτρέπει τα δαιμόνια. Γι αυτό η φωτιά πρέπει να καίει μέρα νύχτα όλο το 12ήμερο. Την παραμονή των Χριστουγέννων, κάθε νοικοκύρης τοποθετεί στο τζάκι του σπιτιού του ένα χοντρό ξύλο, κομμένο από αγκαθωτό δέντρο(αχλαδιά, αγριοκερασιά κ.ά.), γιατί το αγκάθι και όλα τα αγκαθωτά δέντρα απομακρύνουν τους δαίμονες. Το κούτσουρο αυτό λέγεται"χριστόξυλο" ή "δωδεκαμερίτης" ή "σκαρκάντζαλος". Πριν το βάλουν στο τζάκι, το ραίνουν με ξηρούς καρπούς και τρέχουν τα παιδάκια και τους τρώνε.
Το έθιμο της τοποθέτησης ενός κορμού ή ενός μέρους δέντρου στο τζάκι την παραμονή των Χριστουγέννων, συναντάται και στα υπόλοιπα βαλκάνια αλλά και σε πολλές άλλες χώρες. Ωστόσο, η επικράτηση της σόμπας και της θέρμανσης, οδήγησε το έθιμο αυτό σε αχρηστία. Τη θέση του πήρε το χριστουγεννιάτικο δέντρο που μας ήλθε από τη γερμανία, και "τείνει να εισαχθεί και στην Αθήνα, προς όλεθρο των λίγων δένδρων ελάτης που στολίζουν τις ψηλότερες κορφές της Πάρνηθας", όπως αναφέρει ο Γεώργιος Μέγας το 1956 (και πού νά' ξερε τι απέγιναν τα δέντρα ελάτης της Πάρνηθας ο δύστυχος!).
Την ολοκληρωτική απαλλαγή τους από τα πειράγματα των Καλικαντζάρων τη βρίσκουν οι άνθρωποι μόνο τα Φώτα. Τότε τα δαιμόνια τρέχουν να εξαφανιστούν. Τα κυνηγάει ο παπάς με την αγιαστούρα του. Όταν φεύγουν, λένε μεταξύ τους:
φεύγετε να φεύγουμε
γιατ' ήλθε ο διαολόπαπας
με την αγιαστούρα του
και με τη βρεχτούρα του.
(και του χρόνου Καλικαντζαράκια μας...)
Τετάρτη 16 Δεκεμβρίου 2009
Όσοι αλλοπαρμένοι, προσέλθετε...! Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ημερίδα.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ
«Μαγεία και Μεταφυσικός Κόσμος»
Σάββατο 19 Δεκεμβρίου 2009
Μέγαρο Ακαδημίας Αθηνών
Συντονισμός : Μάρω Αδάμη Καθηγήτρια Ε.Μ.Π.,
Πρόεδρος Σωματείου «Οι Φίλοι του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης»
09.45 Προσέλευση - Χαιρετισμοί
Μαρία Αυγούλη Προϊσταμένη Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης
Γιώργος Ευγενικός, Πρόεδρος Κέντρου Μελέτης
Και Διάδοσης Μύθων και Παραμυθιών
10.00 «Πώς να σωπάσεις έναν παραμυθά. Αρχαιοελληνικές κούκλες βουντού, χαμαιλέοντες και λαϊκά παραμύθια".
Στέλιος Πελασγός
Αφηγητής, Δρ Παιδαγωγικής , Συγγραφέας
10.15 «Μαγεμένοι ήρωες κι ηρωίδες. Εκφάνσεις της μαγείας στα παραμύθια»
Άννα Αγγελοπούλου
Δρ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας
10.30 «Το “μαγικό” παραμύθι»
Μιχάλης Μερακλής
Ομότιμος Καθηγητής Λαογραφίας
10.45 «Κόκκινη κλωστή … »
Αγνή Στρουμπούλη
Αφηγήτρια παραμυθιών
11.00 “Magical insights into stories through telling”.(Η μαγική διαδικασία της διορατικής επίγνωσης κατά την αφηγηματική πράξη)
Ben Haggarty
Επίτιμος Καθηγητής Αφήγησης, University of the Arts του Βερολίνου
11.15 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
Συντονισμός : Τέτη Χατζηνικολάου
Προϊσταμένη Διεύθυνσης Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΥΠ.ΠΟ.Τ
11.45 «Κατά συνθήκην και εκ συναρπαγής: οι μαγικές (εκ)τροπές του καθημερινού»
Ελεωνόρα Σκουτέρη Διδασκάλου (να φύγει το κόμμα)
Επίκουρη Καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Λαογραφίας,
Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ.
12.00 «Η μαγική προσέγγιση ως τεχνική αφήγησης».
Λίλη Λαμπρέλλη
Αφηγήτρια παραμυθιών
12.15 « Η μάγισσα στις λαϊκές αφηγήσεις»
Άννα Λυδάκη
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πάντειο Πανεπιστήμιο,
Τμήμα Κοινωνιολογίας
Βάιος Καμινιώτης
Ιστορικός Κοινωνιολόγος, Υποψήφιος Δρ Λαογραφίας
12.45 «Το μαγεμένο μήλο της ζωής και του θανάτου»
Αικατερίνη Πολυμέρου Καμηλάκη
Δ/ντρια Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών
13.00 «Βροχής μαγεία και δεισιδαιμονία»
Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Δρ Φιλ.
τ. Δ/ντής Ερευνών Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών
13.15 «Το γεγονός, η μαγεία και ο μεταφυσικός μοχλός ανατροπής στα παραμύθια»
Σωκράτης Κουγέας,
Φιλόλογος-Εκπαιδευτικός
13.30 Συζήτηση - Παρεμβάσεις - Τοποθετήσεις
ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΦΗΓΗΣΗΣ
Αθήνα, 17 με 20 Δεκεμβρίου 2009
«Μαγεία και Μεταφυσικός Κόσμος»
Πρόγραμμα Αφηγηματικών Παραστάσεων
Κεντρικό Κτήριο Μ.Ε.Λ.Τ, Κυδαθηναίων 17, Πλάκα,
Λουτρό των Αέρηδων, Κυρρήστου 8, Πλάκα
Τζαμί Τζισδαράκη, Άρεως 1, Πλ. Μοναστηρακίου.
Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου
ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΑΡΞΗΣ- ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΙΝΟ
Κεντρικό Κτίριο Μ.Ε.Λ.Τ / Ώρα 19:30 με 21:30 (Επιθυμητή Γονική συναίνεση), (ΑΜΕΑ), (Είσοδος ελεύθερη)
Η εναρκτήρια εκδήλωση είναι αφιερωμένη σε όσους επιθυμούν να αφηγηθούν βιωματικές ιστορίες από τα χρόνια που ξεκινούν οι μνήμες του καθενός μας έως σήμερα
Αφήγηση- Συντονισμός: Γιώργος Ευγενικός.
Α’ Μέρος “Επιστροφή στις Ρίζες”. Μια αληθινή ιστορία αγάπης και τόλμης του Γιάνναρη και της Χαριτίνης, από το χωριό Αμάρι, με φόντο τον Ψηλορείτη των μύθων και των θρύλων / Έκτακτη συμμετοχή: Στέλλα Κασσιμάτη, αφηγήτρια (Σύλλογος "Φίλοι του Αμαρίου" Storytelling weeks in Amari, Crete) Μουσική: Αναστάσης Σαρακατσάνος.
Β’ Μέρος “Ελεύθερες Αφηγήσεις Ιστοριών”
Οι δηλώσεις συμμετοχής θα γίνουν την βραδιά των αφηγήσεων. Οι ιστορίες δεν θα πρέπει να ξεπερνούν τα 8 με 10 λεπτά. Θα πρέπει να είναι σχετικές με το θέμα του φεστιβάλ και να αναφέρονται σε βιώματα, μνήμες, μαρτυρίες, ιστορίες της καθημερινότητας και της εποχής μας.
Παρασκευή 18 Δεκεμβρίου
ΑΦΗΓΗΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΩΝ
Τζαμί Τζισδαράκη / 19:00 με 20:00 (Επιθυμητή Γονική συναίνεση), (8€)
"Μια πέτρα που δεν είχε τίποτε να χάσει". Ήταν και δεν ήταν...μια πέτρα που βρήκε τον κόσμο και τον έχασε...ένας σκούφος που πέταξε μακριά… ένα αγόρι που ζωγράφιζε γάτες... ένας άντρας μ’ ένα φύλλο στο κεφάλι... άλλος ένας με μυαλό που έσταζε χρυσάφι… ένα κατακόκκινο πούπουλο… δυο κατάλευκα φτερά... κι ένα γαλάζιο δάκρυ/ Λογοτεχνικές ιστορίες των: Αργύρη Χιόνη, Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη, Κωστή Γκιμοσούλη, Αλφόνς Ντοντέ, Οράσιο Κιρόγα, Ζαν Ταραβάν, Ερρίκου Χόφμαν και Λευκάδιου Χερν / Επιλογή ιστοριών, αφήγηση: Εύη Γεροκώστα
ΑΦΗΓΗΣΗ ΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ
Λουτρά των Αέρηδων / 20:30 με 21:30 (Επιθυμητή Γονική συναίνεση), (ΑΜΕΑ), (8€)
"Το μαύρο φιλί της μάισσας" Γυναίκες όμορφες, πλανεύτρες, γητεύτρες, άλλες θαλασσογεννημένες, άλλες πλασμένες με χώμα και νερό μα όλες τους μάισσες. Κουβαλούν βοτάνια, λένε ξόρκια, γητεύουν με τα μάτια, σου δίνουν το μαύρο φιλί κείνο που πιότερο πικραίνει και σε μαγεύει./ Αφήγηση: Ανθή Θάνου Μουσική, Τραγούδι: Παναγιώτης Κούλελης
ΑΦΗΓΗΣΗ ΛΑΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ
Τζαμί Τζισδαράκη/ 22:00 με 23:00 (Επιθυμητή γονική συναίνεση), (8€)
"Τα μαγικά και τα παράξενα τούτου και τ΄ άλλου κόσμου". Λαϊκά παραμύθια των παράλληλων κόσμων, του συνειδητού και του ασυνείδητου, των ζωντανών και των νεκρών, των ανθρώπων και των ξωτικών.../ Αφήγηση: Δημήτρης Προύσαλης, Βιολοντσέλο: Σοφία Ευκλείδου, Κοντραμπάσο: Αλέκος Βασιλάτος
Σάββατο 19 Δεκεμβρίου
ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΜΥΘΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ
Λουτρό των Αέρηδων 11:00 με 12:00 (Κατάλληλο για παιδιά), (ΑΜΕΑ), (6€)
"O φίλος μου, το δέντρο". Αφηγήσεις παραμυθιών και μύθων από όλον τον κόσμο με κεντρικό άξονα τη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο που τον περιβάλλει, παίζοντας με τη μαγική σκέψη που χαρακτηρίζει τους πρωτόγονους πολιτισμούς αλλά και τον τρόπο που τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο. / Αφήγηση: Μάνια Μαράτου
ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ – ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ
Κεντρικό Κτίριο Μ.Ε.Λ.Τ / 12:30 με 14:00 (Κατάλληλο για παιδιά), (6€)
"Μια ηλιαχτίδα το 'σκασε!" και επεξεργάζεται το στοιχείο του φωτός. Με εργαλεία την αφήγηση, το θεατρικό παιχνίδι και την κατασκευή χρηστικών αντικειμένων, τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το πώς βλέπει ο λαός μας το φως, τα ουράνια σώματα και τα όργανα του ανθρώπινου σώματος που δέχονται κι επεξεργάζονται το φως. /"Παραμυθοπλάστης" (Αφήγηση: Παναγιώτα Κολοκυθά, Θεατρικό Παιχνίδι: Σοφία Κάσσαρη, Συμμετέχει: Λίλιαν Τσάπαλου, Εικαστική Επιμέλεια: Μαρίβα Ζωγραφάκη)
ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ
Λουτρό των Αέρηδων / 18:30 με 19:30 (Επιθυμητή η γονική συναίνεση ), (8€)
"Η Μαγεία των Ιστοριών" Μια περιπλάνηση στους χώρους των Λουτρών των Αέρηδων. Τέσσερις μαγικοί χώροι, τέσσερις αφηγήτριες, τέσσερις ιστορίες, μία αλήθεια...Τα πάντα στη ζωή έχουν τη δική τους μαγεία! Ακολουθώντας το μονοπάτι των παραμυθιών, θα φωτίσουν τη μαγεία της αγάπης, θα χρωματίσουν τη μαγεία του ονείρου και θα αγγίξουν τη μαγεία της φιλίας! /Αφήγηση: Βασιλεία Βαξεβάνη, Αντωνία Βέλλιου, Ιφιγένεια Κακριδώνη και Ηλέκτρα Νέγκα
ΑΦΗΓΗΣΗ ΛΑΪΚΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ
Λουτρό των Αέρηδων/ 20:00 με 21:00 (Κατάλληλο για όλους), (ΑΜΕΑ),(8€)
"Παραμύθια από χνάρια και φτερά" Παραμύθια νυχτερινά, πλασμένα από τα χνάρια μιας άχρονης μνήμης κι από τα φτερά του έρωτα, θα μας πάρουν μαζί τους από την Ελλάδα ως τους καταυλισμούς των Iνδιάνων κι από την αφρικανική σαβάνα ως την Περσία.
/Αφήγηση: Λίλη Λαμπρέλλη
ΑΦΗΓΗΣΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ
Κεντρικό Κτίριο Μ.Ε.Λ.Τ / 21:45 με 22:45 (Μόνο για ενήλικες), (ΑΜΕΑ), (8€)
“Η Κόρη του Βασιλιά της Αυγής” Σκοτεινή, όμορφη και γεμάτη εκπλήξεις. Μία ιστορία μύησης που μιλά για την αναζήτηση της γνώσης και το ταξίδι από την αθωότητα στην απόκτηση της εμπειρίας. “Crick Crack Club” (Αφήγηση: Ben Haggarty)
Κυριακή 20 Δεκεμβρίου
ΑΦΗΓΗΣΗ ΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ
Λουτρό των Αέρηδων/ 11:00 με 12:00 (Κατάλληλο για παιδιά), (6€)
“Μάγια...ξόρκια...μυστικά...!” Συναπάντημα με αλλόκοτα πλάσματα στα σοκάκια του ονείρου και της φαντασίας μέσα από ελληνικά λαϊκά παραμύθια Αφήγηση: Νίκη Κάπαρη/ Σχολιάζει με τη μουσική, τους ήχους και τα τραγούδια του με πνευστά, κρουστά και έγχορδα όργανα απ' όλο τον κόσμο ο Γιάννης Ψειμάδας.
ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ
Κεντρικό Κτίριο Μ.Ε.Λ.Τ / 12:30 με 14:00 (Κατάλληλο για παιδιά), (AMEA),(6€)
“Μαγικό Παραμύθι” Αν ανοίξεις τη μαγική πόρτα όλα είναι διαφορετικά σ’ αυτό εδώ το παραμύθι. Αφήγηση: Βάσω Μακρή
"Ιστορίες ενός μυστικού τόπου για γενναία παιδιά" Ένα ταξίδι σε ένα τόπο μυστηριακό και απολύτως μαγικό ο οποίος αποκαλύπτεται πού και πού στα γενναία παιδιά
μέσα από τη γλώσσα των παραμυθιών και των θρύλων. /Αφήγηση και παιχνίδι με τις λέξεις: Μαρία Παπανικολάου.
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ
Λουτρό των Αέρηδων/ 18:30 με 19:30 (Επιθυμητή Γονική συναίνεση) (ΑΜΕΑ) (8€)
" Τα γυάλινα βουνά κι οι κοκαλένιοι κάμποι και άλλες μαγικές ιστορίες." Ένα κορίτσι που δε γέρναγε ποτέ, ένα κουμπί που έγινε ιστορία, το γιατρικό που ανασταίνει από το θάνατο, ένα τριαντάφυλλο που φέρνει την αιώνια νεότητα κι ανθίζει με τρυφερό νανούρισμα κι αγάπη. Νερά, πουλιά και δέντρα που μιλούν, ζωγραφιστά καράβια που σαλπάρουν, όντα παράξενα που ζουν στο "Μια φορά κι έναν καιρό..." στο χρόνο τον άχρονο και σ` έναν τόπο άλλο. Μη τόπο. Είμαστε στο σύμπαν του παράδοξου! Του μαγικού! Στον κόσμο των ονείρων και της επιθυμίας! Κι αρδεύουμε ό,τι μας είναι αναγκαίο! / Αφήγηση: Χριστίνα Φραγκεσκάκη, Κανονάκι, τραγούδι: Λήδα Ξυδιά, Φλάουτα με ράμφος και βιόλα ντα γκάμπα: Μέχτιλτ Σταρκ.
ΑΦΗΓΗΣΗ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ ΚΑΙ ΑΛΗΘΙΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΩΝ
Κεντρικό Κτίριο Μ.Ε.Λ.Τ / 20:00 με 21:00 (Κατάλληλο για όλους )(ΑΜΕΑ)(8€)
“Στάχτη από Μάγισσες“ Παραμύθια και αληθινές ιστορίες για όσες κι όσους κάηκαν συκοφαντημένοι/ Αφήγηση: Στέλιος Πελασγός. (Με τη στήριξη της “Διεθνούς Αμνηστίας”)
ΑΦΗΓΗΣΗ -ΧΟΡΟΣ -ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ
Λουτρό των Αέρηδων/ 21:45 με 22:45 (Επιθυμητή Γονική συναίνεση) (ΑΜΕΑ) (8€)
"Όνειρο Magia" Η αφήγηση ενώνεται με το χορό, το τραγούδι, τη μουσική και το λόγο σε ένα ζωντανό ονειροχώρο, όπου η μεταμόρφωση μιας χρυσής πεταλούδας, το ζωντανό πνεύμα μιας νεράϊδας που ξυπνάει μέσα από νιφάδες χιονιού και μεταμορφώνεται σε καταρράκτη και το τραγούδι μιας νύμφης μέσα από μια ιερή καρυδιά -όλα με απαλό και μαγικό τρόπο- μας ενώνουν και μας συνδέουν στο να είμαστε και να απολαμβάνουμε μέσα από την καρδιά μας το εδώ και τώρα./ “Sinergia delle arti” (Δημιουργική σύλληψη: Silvia Macchi , Performers :Silvia Macchi (με συμμετοχή της Lamnia Bedioui), Χορογραφική καθοδήγηση: Ναταλία Παρτενίου, Μουσική : Lisa Gerard, Sarah Breghtman, Video Art : Μιχάλης Αθανασόπουλος, Κοστούμια : Μαριάννα Νικολάου, Silvia Macchi.)
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
Κυδαθηναίων 17, 105 58 Αθήνα
Τηλ.: 210 32 29 031
www.melt.gr
ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗΣ
ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ Μ.Ε.Λ.Τ . ΜΥΘΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ
Κυδαθηναίων 17, 105 58 Αθήνα Κορησσία Κέας, 84002 Κυκλάδες
Τηλ.: 210 32 39 813 Τηλ: 210 43 13 332
www.melt.gr www.e-mythos.eu
Δελτίο Τύπου
Φεστιβάλ Αφήγησης
17, 18, 19 και 20 Δεκεμβρίου 2009
Το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και το Σωματείο των Φίλων του, διοργανώνει σε συνεργασία με το Κέντρο Μελέτης και Διάδοσης Μύθων και Παραμυθιών, Φεστιβάλ Αφήγησης στις 17, 18, 19 και 20 Δεκεμβρίου 2009.
Στόχος του Φεστιβάλ είναι η συνολική προσέγγιση της Αφηγηματικής Τέχνης, τόσο σε επιστημονικό όσο και σε καλλιτεχνικό επίπεδο.
Ο τίτλος του Φεστιβάλ Αφήγησης είναι :
«Μαγεία και Μεταφυσικός Κόσμος»
Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ πραγματοποιείται Ημερίδα και Κύκλος αφηγηματικών παραστάσεων:
• Η Ημερίδα, οργανώνεται από το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και το Σωματείο των Φίλων του.
Στόχος της, είναι η προσέγγιση του θέματος «Μαγεία και Μεταφυσικός Κόσμος» μέσα από την οπτική της Λαογραφίας, Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Εθνολογίας κ.λπ.
Η Ημερίδα πραγματοποιείται στο μέγαρο της Ακαδημίας Αθηνών, Πανεπιστημίου 28, το Σάββατο 19 Δεκεμβρίου, ώρα 10.00 π.μ. – 14.30 μ.μ.
Μετά την ολοκλήρωση των εισηγήσεων, θα ακολουθήσει συζήτηση στρογγυλής τραπέζης και διάλογος με το κοινό.
• Ο Κύκλος αφηγηματικών παραστάσεων, οργανώνεται από το Κέντρο Μελέτης και Διάδοσης Μύθων και Παραμυθιών.
Στον κύκλο έχουν κληθεί να συμμετάσχουν αφηγητές της παλαιότερης και της νεότερης γενιάς, από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Οι παραστάσεις θα πραγματοποιηθούν σε τρεις ζώνες (πρωινή, απογευματινή, βραδινή), στις 17, 18, 19 και 20 Δεκεμβρίου,
στα εξής κτίρια του Μουσείου:
Κεντρικό Κτίριο Μ.Ε.Λ.Τ, Κυδαθηναίων 17, Πλάκα
Λουτρό των Αέρηδων, Κυρρήστου 8, Πλάκα
Τζαμί Τζισδαράκη, Άρεως 1, Πλ. Μοναστηρακίου .
Τρίτη 15 Δεκεμβρίου 2009
Gone With The Wind
Μια από τις 10 καλύτερες ταινίες όλων των εποχών, το "'Οσα Παίρνει ο Άνεμος", βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Μάργκαρετ Μίτσελ, κάνει την επίσημη πρεμιέρα της στις 15 Δεκεμβρίου του 1939.
Κέρδισε δέκα βραβεία Όσκαρ, ένα ρεκόρ που διατήρησε για είκοσι χρόνια. Το 1998 κατατάχθηκε τέταρτο στη λίστα του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου με τις 100 καλύτερες αμερικανικές ταινίες όλων των εποχών, αν και το 2007 μετακινήθηκε στην έκτη θέση. Πούλησε περισσότερα εισιτήρια στις ΗΠΑ σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη ταινία στην ιστορία. Θεωρείται το πρότυπο της Χολλυγουντιανής εμπορικής ταινίας, γνωστής στα αγγλικά ως "blockbuster". Σήμερα θεωρείται ένα από τα πιο δημοφιλή και σημαντικά κινηματογραφικά έργα όλων των εποχών και ένα από τα μακροβιότερα σύμβολα της χρυσής εποχής του Χόλυγουντ.
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Βίκτορ Φλέμινγκ
ΠΑΙΖΟΥΝ: Βίβιαν Λι, Κλαρκ Γκέιμπλ, Λέσλι Χάουαρντ, Ολίβια ντε Χάβιλαντ, Χάτι ΜακΝτάνιελ
Κριτική από: Μίλτος Σαλβαρλής (ΠΗΓΗ: http://entertainment.in.gr/html/ent/671/ent.41671.asp)
Μνημειώδης εποποιία; Η καλύτερη ταινία από καταβολής κινηματογράφου; Σαπουνόπερα εποχής; Τίποτα από όλα αυτά και όλα μαζί. Το "Όσα παίρνει ο άνεμος", θρύλος και μνημείο του Χόλιγουντ, αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα μεταφοράς μυθιστορήματος στη μεγάλη οθόνη, καθώς μετατρέπει ένα βιβλίο ήσσονος λογοτεχνικής αξίας (Μάργκαρετ Μίτσελ η συγγραφέας) σε συναρπαστική ταινία, η οποία ακόμα και σήμερα καθηλώνει το θεατή παρά τις τέσσερις περίπου ώρες που διαρκεί. Τίποτα δεν λείπει από αυτή την υπερπαραγωγή: πλούτος και έκπτωση, έρωτας και απόρριψη, πάθη, αντιζηλίες, ίντριγκα, πόλεμος, θέαμα, χαρακτήρες που επιτρέπουν στο θεατή να ταυτιστεί και να συμπάσχει μαζί τους. Επιπλέον, ο ανεπανάληπτος σκηνικός πλούτος, οι εντυπωσιακές σκηνές πλήθους (ποιος δεν θυμάται την εκκένωση της Ατλάντα και τη φυγή ανάμεσα στα φλεγόμενα κτίρια;) και η μουσική που έγραψε ο Μαξ Στάινερ συγκροτούν το τέλειο θέαμα, μια ταινία βραβευμένη με δέκα Όσκαρ (Καλύτερης Ταινίας, Σκηνοθεσίας, Α΄ Γυναικείου Ρόλου, Σεναρίου κ.ά.) που δεν πρέπει να λείπει από καμία συλλογή. Από το πλούσιο παρασκήνιο που συνοδεύει την παραγωγή αξίζει να αναφέρουμε ότι στις ακροάσεις για το ρόλο της Σκάρλετ εμφανίστηκαν 1.400 ηθοποιοί, ότι η Βίβιαν Λι ανέλαβε το ρόλο αφού είχαν ήδη αρχίσει τα γυρίσματα (στις σκηνές της πυρκαγιάς εμφανίζεται άλλη ηθοποιός) και ακόμα ότι πίσω από την κάμερα βρέθηκαν οι Τζορτζ Κιούκορ και Σαμ Γουντ προτού αναλάβει και χρεωθεί τελικά τη σκηνοθεσία ο Φλέμινγκ. Τέλος, ανάμεσα στις "πρωτιές" που αναφέρονται είναι εκείνη της πρώτης έγχρωμης χολιγουντιανής παραγωγής και του πρώτου Όσκαρ που δόθηκε σε μαύρη ηθοποιό (Β΄ Γυναικείου Ρόλου για τη Χάτι ΜακΝτάνιελ). Πενήντα χρόνια αργότερα γυρίστηκε η "συνέχεια" με τη μορφή μίνι τηλεοπτικής σειράς και τίτλο "Σκάρλετ".
Δευτέρα 14 Δεκεμβρίου 2009
Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2009
Στο Σπύρο Σταρίδα, Ταξίαρχο ε.α., Μέλος της πρώτης Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ (της 3ης Σεπτεμβρίου), Πρώτος Γραμματέας της Ν.Ε. ΠΑΣΟΚ Ηρακλείου
Στη μνήμη του δεύτερου πατέρα μου, του Σπύρου Σταρίδα, που θα γιόρταζε σήμερα...ήταν ο πιό αγέρωχος, υπερήφανος, τίμιος, ευαίσθητος, πληθωρικός, χαρισματικός άνθρωπος που γνώρισα στη ζωή μου...το βλέμμα του σκότωνε αλλά η καρδιά του ράγιζε. Ώρες πριν πεθάνει, ανήμπορος στο κρεβάτι, μου είπε, "δόσε μου ένα άσσο σκέτο και βάλε μου ένα ουίσκυ"...το έκανα, κάθησα δίπλα του και καπνίζαμε και πίναμε μαζί. Με κοίταξε και μου είπε, " να θυμάσαι πάντα πως η ζωή δεν είναι τίποτ' άλλο παρά ελάχιστες στιγμές ευτυχίας σε μια έρημο ανίας, θλίψης και απογοήτευσης...αν έχεις τα κότσια, ζήσε αυτές και προσπέρνα την έρημο"...
Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου 2009
Φτου, να μη σε ματιάσω…!
Με αφορμή το «Βάσκανος Οφθαλμός», Σύμβολα μαγείας από διάφορες ιδιωτικές συλλογές, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 2009-2010. Το θέμα των εκδηλώσεων για τη διετία αυτή είναι, «Μάγοι, ξόρκια και φυλακτά. Η μαγεία στον αρχαίο και χριστιανικό κόσμο». Υπουργείο Πολιτισμού & Τουρισμού, Εφορεία Αρχαιοπωλείων και Ιδιωτικών Αρχαιολογικών Συλλογών.
Μάτιασμα λοιπόν... Το πιστεύουμε ή όχι, υπάρχει στην καθημερινότητά μας από γενιά σε γενιά.
Η πίστη στο κακό μάτι, στη βλαπτική δύναμη που έχει το επίμονο βλέμμα κάποιων ανθρώπων πάνω σε αξιοζήλευτα πρόσωπα και πράγματα, είναι πολιτισμικό ιδίωμα των μεσογειακών κοινωνιών που το επικαλούνται για να κατανοήσουν τις επιπτώσεις μιας απρόσμενης και ανεξήγητης κακοτυχίας.
Στην καθημερινή ζωή τα πρόσωπα εκτίθενται στο βλέμμα των άλλων, γι' αυτό πρέπει να δρουν σύμφωνα με τις αποδεκτές αρχές της κοινότητας. Όταν οι αρχές αυτές παραβιάζονται, από μία συνειδητή ή όχι υπεροχή στην εμφάνιση ή τα αγαθά κάποιου, η ιδανική κοινωνικότητα ανατρέπεται και η αταξία που προκαλείται επισύρει το μάτιασμα, την οπτική επίθεση εναντίον του παραβάτη. Το μάτιασμα προσβάλλει το σώμα, την περιουσία, την ατομική και κοινωνική υπόσταση αυτού που ματιάζεται και, για την αποκατάστασή του, απαιτείται το ξεμάτιασμα, η τελετουργική επανένταξη του ματιασμένου στο κοινωνικό σώμα.
Το μάτιασμα αποδίδεται σε αίτια υπερφυσικά και ανορθόλογα, στο «κακό μάτι», το «κακό παρατήρημα», το «κακό συναπάντημα», την «κακιά ώρα», δηλαδή σε μιαν αόριστη αίσθηση ενός υπερβατικού κακού που είναι συνεχώς παρόν ανάμεσα στους ανθρώπους, διαρκής απειλή για την ατομική ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή. «Το [κακό] μάτι δε μπορείς να το αποφύγεις… όπου και να πας, ό,τι και να κάνεις, όπου και να 'σαι, στο σπίτι, στη δουλειά, στο δρόμο, στο καφενείο, σε βρίσκει το μάτι».
Η λαογραφία αναφέρει ότι ματιάζουν αυτοί που έχουν σμιχτά φρύδια, εκείνοι που τους έκοψε η μάνα τους τον θηλασμό και τα άτομα με κάποιου είδους αναπηρίες. Ματιάζονται τα όμορφα και ζωηρά μικρά παιδιά, οι όμορφοι άνθρωποι, οι έγκυες. Αλλά και τα δέντρα που δίνουν πολύ καρπό, τα λουλούδια που προκαλούν εντύπωση και τα όμορφα ζώα, ιδιαίτερα τα άλογα.
Για την κλινική εικόνα του ματιασμένου, υποστηρίζεται από έρευνα ότι μπορεί να έχει διαφόρους βαθμούς, ένταση ή βαρύτητα. Μπορεί να είναι μια απλή αδιαθεσία, κοκκινίλες στο πρόσωπο, ζάλη, κρυάδες, τάση για εμετό, ρίγη, χασμουρητά. Μέχρι πονοκέφαλο, ίλιγγο, σπασμούς στα παιδιά και «τικ» στα βλέφαρα.
Και πάμε στην πρόληψη - προφύλαξη. Το... φτύσιμο είναι από τους παραδοσιακούς τρόπους. Πιθανώς, έχει τη ρίζα του στην παρατήρηση ότι το σάλιο έχει αντισηπτικές ιδιότητες, αλλά όσο να 'ναι δεν είναι κι ό,τι καλύτερο να δέχεσαι το φτύσιμο του άλλου. Ως τρόπος αποφυγής για το μάτιασμα είναι γνωστό από την αρχαιότητα. Ο Δεισιδαίμονας του Θεόφραστου έφτυνε τρεις φορές πριν βγει έξω για τη δουλειά του. Φτύνουμε κι εμείς δύο - τρεις φορές στον κόρφο μας για να αποφύγουμε την κακοτυχία. Προστατευόμαστε με πράσινες ή γαλάζιες χάντρες, φυλακτά, χαϊμαλιά. Κατ' άλλους είναι πιο αποτελεσματικά τα φυλαχτά που έχουν αντικείμενα όπως σκόρδο, πυρίτιδα, άγια λείψανα, λιβάνι. Άλλοι φορούν τα ρούχα τους ανάποδα ή κάνουν χειρονομίες, βάζοντας τον αντίχειρα μεταξύ του δείκτη και του μέσου δάκτυλου του χεριού. Η διάγνωση γίνεται πρακτικά και μερικοί από τους τρόπους που χρησιμοποιούνται προκαλούν θυμηδία , αλλά σύμφωνα με «πάσχοντες» και «θεραπευτές» είναι αποτελεσματικοί.
Η διάγνωση με το λάδι στο νερό είναι, ίσως, ο πιο διαδεδομένος τρόπος. Χρησιμοποιούν λάδι από το καντήλι, λένε μια ευχή και το στάζουν σε ένα ποτήρι ή σε ένα πιάτο με νερό. Αν διαλυθεί το λάδι στο νερό τότε πρόκειται για μάτιασμα. Πάντως, για όσους αμφιβάλουν για την ακρίβεια της μεθόδου, ο συνομιλητής μας αναφέρει ότι συχνά τα λάδια είναι νοθευμένα με άλλα λάδια και τότε διαλύονται στο νερό. Άλλος τρόπος διάγνωσης είναι με τα κάρβουνα στο νερό. Ρίχνονται τρία κάρβουνα στο νερό κι αν βουλιάξουν υπάρχει μάτιασμα κι αναφέρει ότι το κάρβουνο περιέχει προσμίξεις, που μπορεί να καταστήσουν μεγαλύτερο το ειδικό του βάρος. «Διάγνωση» γίνεται και με το μέτρημα σπάγκου ή μαντηλιού, πετώντας αλάτι στη φωτιά που άμα κάνει κρότο το άτομο είναι «ματιασμένο» και άλλοι τρόποι που ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή. Σε ό,τι αφορά τη θεραπεία του ματιάσματος γίνεται και αυτή με διάφορους τρόπους. Οι «ειδικοί» δεν αποκαλύπτουν τα μυστικά τους και οι φράσεις που χρησιμοποιούν για το ξεμάτιασμα μένουν κρυφές. Εκτός κι αν τις πιάσει κάποιος στα κλεφτά. Στην περιοχή μας επιτρέπεται να αποκαλύψει τις φράσεις, όποιος τις γνωρίζει, τη Μεγάλη Πέμπτη.
Για να αποφύγουν το κακό μάτι πολλοί φορούν ένα φυλαχτό και τον σταυρό της βάφτισης κάτω από τα ρούχα του ή κρεμά ένα «ματάκι» γυάλινο ή μια γαλάζια χάντρα στον λαιμό. Υπάρχουν και φυλαχτά για αντικείμενα: σταυροί, σκόρδα, άδεια κελύφη αυγών. Άλλα αποτροπαϊκά μέσα είναι να φτύνει κανείς τρεις φορές τον κόρφο του ή να ψιθυρίζει «σκόρδα στα μάτια σου, παλούκια στον κώλο σου», όταν κάποιος τον κοιτάζει επικίνδυνα, να κρύβει μια σκελίδα σκόρδο ή ένα κομμάτι δίχτυ στα ρούχα του, να φορά τα εσώρουχα ανάποδα ή να κάνει μια μουντζούρα πίσω απ' το αυτί. Έτσι, ο εαυτός παραλλάσσεται, δεν είναι αυτός που φαίνεται, αλλά ένας άλλος, κρυμμένος κάτω από την ορατή επιφάνεια.
Όσοι έχουν το κακό μάτι είναι ισχυρές προσωπικότητες, γιατί, ενώ ματιάζουν, οι ίδιοι δεν ματιάζονται. Είναι δράστες αλλά όχι θύματα του ματιάσματος, μια ιδιότητα που είναι δείκτης κοινωνικής δύναμης: «είναι έμφυτο να μη σε πιάνει το μάτι. Είναι ο αέρας του ανθρώπου, ισχυρός χαρακτήρας». Η ιδιότητα του ματιάσματος δεν μεταβιβάζεται. Το «κακό μάτι» δεν είναι κληρονομικό. Ο κακός άνθρωπος δεν έχει απαραίτητα κακό μάτι. Αυτός έχει άλλες ευκαιρίες ή δυνατότητες για να βλάψει. Το μάτιασμα της μάνας θεωρείται το πιο επικίνδυνο, «γιατί δύσκολα φεύγει», αφού η μάνα καμαρώνοντας το παιδί της εκδηλώνει την ανομολόγητη επιθυμία να το οικειοποιηθεί πάλι, όπως όταν το κυοφορούσε.
Στην Ελλάδα και ανάλογα με την περιοχή το μάτι θα το συναντήσουμε με διάφορες ονομασίες. Το βάσκαμα ή κακό μάτι στην Θεσσαλία το συναντάμε ως αρμένιασμα στα Δωδεκάνησα, ως ματικό στην Κρήτη, ως λάβωμα, φιαρμός ή θιάρισμα και στη Μάνη ως αποσκασμός.
Η πίστη για την ύπαρξη του κακού ματιού υπάρχει ριζωμένη ακόμη από τους αρχαίους λαούς, Χαλδαίους, Ασσύριους, Ιουδαίους, Αιγυπτίους, Έλληνες και Ρωμαίους μέσω των οποίων επικράτησε σε όλη την Ευρώπη και συνεχίζει ακόμη και σήμερα να διατηρείται στους «πολιτισμένους» λαούς, απασχολώντας ακόμη και την επιστήμη.
Οι αρχαίοι Τριβαλλοί και Ιλλυριοί πίστευαν ότι υπάρχουν βάσκανα πρόσωπα ικανά να προκαλέσουν ακόμη και το θάνατο μόνο με το βλέμμα τους.
Οι Αφρικανοί πιστεύοντας ότι το κακό μάτι μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες καταστροφές ακόμη και να ξηράνει πηγές, να σκοτώσει κοπάδια ολόκληρα ή να μαράνει δέντρα κατέφευγαν στην προστασία τοτέμ. Κατεξοχήν μορφές που προστάτευαν ( και αυτό δεν ισχύει μόνον για τους αφρικανούς αλλά για όλους τους λαούς που πίστευαν και πιστεύουν στην ύπαρξη του κακού ματιού ) ήταν τερατόμορφα πλάσματα που προκαλούσαν φόβο και απέχθεια, αλλά και διάφορα ζώα όπως ο ποντικός, ή ύαινα, ο σκορπιός, ο λύκος , ο κόρακας, αλλά και το λιοντάρι , ο γυπαετός λόγω της δύναμης που απέπνεαν. Από το φυτικό βασίλειο αντιβασκανικά θεωρούνταν το σκόρδο, η δάφνη, η λευκάκανθα και διάφορα φυτά αποκρουστικά στην μυρωδιά, την αφή ή την όψη. Από το ορυκτό βασίλειο αντιβασκανικά θεωρούνται ο μαγνήτης, ο σίδηρος, ο ορείχαλκος, η γαλαζόπετρα κ.α. Από όλα αυτά κατασκευάζονταν τα διάφορα χαϊμαλιά ή φυλακτά.
Οι Αιγύπτιοι μεταχειρίζονταν φύλλα παπύρου με μυστηριώδεις γραφές που φορούσαν στα εσώρουχά τους. Οι Πέρσες έκαναν χρήση λωρίδων πάνω στις οποίες χάραζαν ξορκισμούς και έδεναν με αυτές διάφορα μέρη του σώματός τους. Οι Εβραίοι στα αντιβασκανικά φυλακτά τους έγραφαν κομμάτια από την παλαιά διαθήκη και τα φορούσαν είτε σαν περιβραχιόνια στο αριστερό τους χέρι είτε στο κεφάλι τους, επίσης στα φυλακτά τους συναντούμε και παραστάσεις φιδιών. Από τους Εβραίους θα πρέπει να επηρεάσθηκαν και οι Μωαμεθανοί ώστε στα φυλακτά τους συναντούμε ρητά του κορανίου.
Ιδιαίτερη λαογραφική σημασία παρουσιάζει η βασκανία στην αρχαία Ελλάδα γιατί υπάρχουν γραπτές αναφορές σε αυτήν. Αξιοσημείωτο είναι το πόσο απαράλλακτες μεταφέρθηκαν οι δοξασίες αυτές ως τις ημέρες μας. Το «οφθαλμίζειν»,και «εποφθαλμίζειν» σήμαιναν ακριβώς ό,τι εννοούμε σήμερα λέγοντας «ματιάζω». Το «ματιάστηκε μόνος του» παρατηρήθηκε σαν αυτοβασκανία στους αρχαίους Ελληνες. Το «μη λες μεγάλο λόγο» ειπώθηκε από τον Σωκράτη: « μη μέγα λέγε, μη τις βασκανία περιτρέψη τον λόγον τον μέλλοντα» (Πλατ. «Φαίδων» 95Β). Το «χτύπα ξύλο» αντιστοιχεί στο «άπτεσθαι ξύλου». Το «κουφό του διαβόλου το αυτί» είναι το αντιστρόφως ανάλογο του « προσκυνώ Αδράστειαν»( θεότητα του φθόνου και της εκδικήσεως των Αρχαίων). Επίσης έχει διατηρηθεί από την αρχαιότητα το «φτύσε τον κόρφο σου», ή το φτύνω τρεις φορές για να μην σε ματιάξω. Ο Θεόκριτος αναφέρει « ως μη βασκαθώ δε τρις εις εμόν έπτυσα κόλπον». Επίσης ο Αριστοτέλης αναφέρει : «εμπτύει αυτοίς ως μη βασκανθώσιν» ( Αριστ. Απ. 347).
Το να κρεμάνε σκόρδο στην είσοδο του σπιτιού ή του καταστήματος έχει παραμείνει από τα αρχαία χρόνια. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι μερικές αντιβασκανικές για τότε χειρονομίες μεταφέρθηκαν και χρησιμοποιούνται σήμερα ως υβριστικές π.χ. το φασκέλωμα ή η σχετική παραστατική χειρονομία του φαλλού. Υπήρχαν και τότε όπως και σήμερα τρόποι και μέσα διαγνώσεως της βασκανίας όπως το κοίταγμα του λαδιού της καντήλας. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι τρόποι αυτοί μαθαίνονται από συγκεκριμένα άτομα και μεταφέρονται από γενιά σε γενιά με συγκεκριμένους τρόπους για να μην χάσουν την δύναμή τους. Π.χ. πηγαίνει από άντρα σε γυναίκα εναλλάξ, ή από γιαγιά σε εγγόνι.
Ο Δημοσθένης πολλές φορές και με μεγάλη επιμονή καταγγέλλει την βασκανία που προκαλεί δυστυχία και αποτυχία των προσπαθειών.
Ο Στράβων (63 - 25 π.Χ.) αναφέρει ότι, σύμφωνα με τον Αρτεμίδωρο, τους Εφεσίους τους είχε συκοφαντήσει ο ιστορικός Τιμαίος ο Ταυρομενέος τον οποίου μάλιστα χαρακτηρίζει ως βάσκανο, δηλαδή κακόβουλο άνθρωπο ο οποίος μπορεί και ματιάζει.
Ο Πλούταρχος αναφέρει στα συμποσιακά μία συζήτηση αναφορικά με αυτούς που έχουν την ικανότητα να προκαλούν βασκανία, ενώ είναι αυτός που αναφέρει και την περίπτωση της αυτοβασκανίας.
Ο έλληνας ιστοριογράφος Φίλαρχος αναφέρει ότι κάποιοι λαοί, που κατοικούν κοντά στον Πόντο, προκαλούν ακόμη και το θάνατο σε παιδιά αλλά και άνδρες με το βλέμμα τους και μόνο.
Ο Δημόκριτος αναφέρει ότι εκπέμπουν τα μάτια του βασκάνου εικόνες που έχουν αισθήσεις και ορμή και φέρνουν μαζί τους τη μοχθηρία και το φθόνο του, επηρεάζοντας και προκαλώντας διαταραχές στον βασκανόμενο.
Κλείνοντας ας αναφερθούμε στο παλαιότερο σωζόμενο Ελληνικό κείμενο που περιγράφει το αποτέλεσμα του κακού ματιού. Η αναφορά γίνεται για τα Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου ο οποίος περιγράφει χαρακτηριστικά πως η Μήδεια με το κακό της μάτι κατάφερε να σταματήσει τον Τάλω, τον χάλκινο άνδρα - ρομπότ που φύλαγε το νησί της Κρήτης, από το να πετάει τεράστιες πέτρες στο καράβι του Ιάσονα εμποδίζοντας τον έτσι να πλησιάσει το νησί. Η Μήδεια, λοιπόν, τραγουδώντας μαγικά τραγούδια, κάλεσε τις θεές του θανάτου, τα μαγικά σκυλιά του Άδη, γονατιστή τα κάλεσε τρεις φορές με προσευχές. Έβαλε το κακό στο νου της και με το κακό της το μάτι έριξε κατάρα στα μάτια του Τάλω.. «...πατέρα Δία, τρόμος με πιάνει και θαμπώνομαι σαν σκέφτομαι ότι ο φρικτός θάνατος μας βρίσκει όχι μόνο από αρρώστεια ή από λαβωματιά αλλά και από κάποιον που μας κάνει κακό από μακρυά....»
Πηγές: http://www.entercity.gr/
http://www.esoterica.gr/
Μάτιασμα λοιπόν... Το πιστεύουμε ή όχι, υπάρχει στην καθημερινότητά μας από γενιά σε γενιά.
Η πίστη στο κακό μάτι, στη βλαπτική δύναμη που έχει το επίμονο βλέμμα κάποιων ανθρώπων πάνω σε αξιοζήλευτα πρόσωπα και πράγματα, είναι πολιτισμικό ιδίωμα των μεσογειακών κοινωνιών που το επικαλούνται για να κατανοήσουν τις επιπτώσεις μιας απρόσμενης και ανεξήγητης κακοτυχίας.
Στην καθημερινή ζωή τα πρόσωπα εκτίθενται στο βλέμμα των άλλων, γι' αυτό πρέπει να δρουν σύμφωνα με τις αποδεκτές αρχές της κοινότητας. Όταν οι αρχές αυτές παραβιάζονται, από μία συνειδητή ή όχι υπεροχή στην εμφάνιση ή τα αγαθά κάποιου, η ιδανική κοινωνικότητα ανατρέπεται και η αταξία που προκαλείται επισύρει το μάτιασμα, την οπτική επίθεση εναντίον του παραβάτη. Το μάτιασμα προσβάλλει το σώμα, την περιουσία, την ατομική και κοινωνική υπόσταση αυτού που ματιάζεται και, για την αποκατάστασή του, απαιτείται το ξεμάτιασμα, η τελετουργική επανένταξη του ματιασμένου στο κοινωνικό σώμα.
Το μάτιασμα αποδίδεται σε αίτια υπερφυσικά και ανορθόλογα, στο «κακό μάτι», το «κακό παρατήρημα», το «κακό συναπάντημα», την «κακιά ώρα», δηλαδή σε μιαν αόριστη αίσθηση ενός υπερβατικού κακού που είναι συνεχώς παρόν ανάμεσα στους ανθρώπους, διαρκής απειλή για την ατομική ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή. «Το [κακό] μάτι δε μπορείς να το αποφύγεις… όπου και να πας, ό,τι και να κάνεις, όπου και να 'σαι, στο σπίτι, στη δουλειά, στο δρόμο, στο καφενείο, σε βρίσκει το μάτι».
Η λαογραφία αναφέρει ότι ματιάζουν αυτοί που έχουν σμιχτά φρύδια, εκείνοι που τους έκοψε η μάνα τους τον θηλασμό και τα άτομα με κάποιου είδους αναπηρίες. Ματιάζονται τα όμορφα και ζωηρά μικρά παιδιά, οι όμορφοι άνθρωποι, οι έγκυες. Αλλά και τα δέντρα που δίνουν πολύ καρπό, τα λουλούδια που προκαλούν εντύπωση και τα όμορφα ζώα, ιδιαίτερα τα άλογα.
Για την κλινική εικόνα του ματιασμένου, υποστηρίζεται από έρευνα ότι μπορεί να έχει διαφόρους βαθμούς, ένταση ή βαρύτητα. Μπορεί να είναι μια απλή αδιαθεσία, κοκκινίλες στο πρόσωπο, ζάλη, κρυάδες, τάση για εμετό, ρίγη, χασμουρητά. Μέχρι πονοκέφαλο, ίλιγγο, σπασμούς στα παιδιά και «τικ» στα βλέφαρα.
Και πάμε στην πρόληψη - προφύλαξη. Το... φτύσιμο είναι από τους παραδοσιακούς τρόπους. Πιθανώς, έχει τη ρίζα του στην παρατήρηση ότι το σάλιο έχει αντισηπτικές ιδιότητες, αλλά όσο να 'ναι δεν είναι κι ό,τι καλύτερο να δέχεσαι το φτύσιμο του άλλου. Ως τρόπος αποφυγής για το μάτιασμα είναι γνωστό από την αρχαιότητα. Ο Δεισιδαίμονας του Θεόφραστου έφτυνε τρεις φορές πριν βγει έξω για τη δουλειά του. Φτύνουμε κι εμείς δύο - τρεις φορές στον κόρφο μας για να αποφύγουμε την κακοτυχία. Προστατευόμαστε με πράσινες ή γαλάζιες χάντρες, φυλακτά, χαϊμαλιά. Κατ' άλλους είναι πιο αποτελεσματικά τα φυλαχτά που έχουν αντικείμενα όπως σκόρδο, πυρίτιδα, άγια λείψανα, λιβάνι. Άλλοι φορούν τα ρούχα τους ανάποδα ή κάνουν χειρονομίες, βάζοντας τον αντίχειρα μεταξύ του δείκτη και του μέσου δάκτυλου του χεριού. Η διάγνωση γίνεται πρακτικά και μερικοί από τους τρόπους που χρησιμοποιούνται προκαλούν θυμηδία , αλλά σύμφωνα με «πάσχοντες» και «θεραπευτές» είναι αποτελεσματικοί.
Η διάγνωση με το λάδι στο νερό είναι, ίσως, ο πιο διαδεδομένος τρόπος. Χρησιμοποιούν λάδι από το καντήλι, λένε μια ευχή και το στάζουν σε ένα ποτήρι ή σε ένα πιάτο με νερό. Αν διαλυθεί το λάδι στο νερό τότε πρόκειται για μάτιασμα. Πάντως, για όσους αμφιβάλουν για την ακρίβεια της μεθόδου, ο συνομιλητής μας αναφέρει ότι συχνά τα λάδια είναι νοθευμένα με άλλα λάδια και τότε διαλύονται στο νερό. Άλλος τρόπος διάγνωσης είναι με τα κάρβουνα στο νερό. Ρίχνονται τρία κάρβουνα στο νερό κι αν βουλιάξουν υπάρχει μάτιασμα κι αναφέρει ότι το κάρβουνο περιέχει προσμίξεις, που μπορεί να καταστήσουν μεγαλύτερο το ειδικό του βάρος. «Διάγνωση» γίνεται και με το μέτρημα σπάγκου ή μαντηλιού, πετώντας αλάτι στη φωτιά που άμα κάνει κρότο το άτομο είναι «ματιασμένο» και άλλοι τρόποι που ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή. Σε ό,τι αφορά τη θεραπεία του ματιάσματος γίνεται και αυτή με διάφορους τρόπους. Οι «ειδικοί» δεν αποκαλύπτουν τα μυστικά τους και οι φράσεις που χρησιμοποιούν για το ξεμάτιασμα μένουν κρυφές. Εκτός κι αν τις πιάσει κάποιος στα κλεφτά. Στην περιοχή μας επιτρέπεται να αποκαλύψει τις φράσεις, όποιος τις γνωρίζει, τη Μεγάλη Πέμπτη.
Για να αποφύγουν το κακό μάτι πολλοί φορούν ένα φυλαχτό και τον σταυρό της βάφτισης κάτω από τα ρούχα του ή κρεμά ένα «ματάκι» γυάλινο ή μια γαλάζια χάντρα στον λαιμό. Υπάρχουν και φυλαχτά για αντικείμενα: σταυροί, σκόρδα, άδεια κελύφη αυγών. Άλλα αποτροπαϊκά μέσα είναι να φτύνει κανείς τρεις φορές τον κόρφο του ή να ψιθυρίζει «σκόρδα στα μάτια σου, παλούκια στον κώλο σου», όταν κάποιος τον κοιτάζει επικίνδυνα, να κρύβει μια σκελίδα σκόρδο ή ένα κομμάτι δίχτυ στα ρούχα του, να φορά τα εσώρουχα ανάποδα ή να κάνει μια μουντζούρα πίσω απ' το αυτί. Έτσι, ο εαυτός παραλλάσσεται, δεν είναι αυτός που φαίνεται, αλλά ένας άλλος, κρυμμένος κάτω από την ορατή επιφάνεια.
Όσοι έχουν το κακό μάτι είναι ισχυρές προσωπικότητες, γιατί, ενώ ματιάζουν, οι ίδιοι δεν ματιάζονται. Είναι δράστες αλλά όχι θύματα του ματιάσματος, μια ιδιότητα που είναι δείκτης κοινωνικής δύναμης: «είναι έμφυτο να μη σε πιάνει το μάτι. Είναι ο αέρας του ανθρώπου, ισχυρός χαρακτήρας». Η ιδιότητα του ματιάσματος δεν μεταβιβάζεται. Το «κακό μάτι» δεν είναι κληρονομικό. Ο κακός άνθρωπος δεν έχει απαραίτητα κακό μάτι. Αυτός έχει άλλες ευκαιρίες ή δυνατότητες για να βλάψει. Το μάτιασμα της μάνας θεωρείται το πιο επικίνδυνο, «γιατί δύσκολα φεύγει», αφού η μάνα καμαρώνοντας το παιδί της εκδηλώνει την ανομολόγητη επιθυμία να το οικειοποιηθεί πάλι, όπως όταν το κυοφορούσε.
Στην Ελλάδα και ανάλογα με την περιοχή το μάτι θα το συναντήσουμε με διάφορες ονομασίες. Το βάσκαμα ή κακό μάτι στην Θεσσαλία το συναντάμε ως αρμένιασμα στα Δωδεκάνησα, ως ματικό στην Κρήτη, ως λάβωμα, φιαρμός ή θιάρισμα και στη Μάνη ως αποσκασμός.
Η πίστη για την ύπαρξη του κακού ματιού υπάρχει ριζωμένη ακόμη από τους αρχαίους λαούς, Χαλδαίους, Ασσύριους, Ιουδαίους, Αιγυπτίους, Έλληνες και Ρωμαίους μέσω των οποίων επικράτησε σε όλη την Ευρώπη και συνεχίζει ακόμη και σήμερα να διατηρείται στους «πολιτισμένους» λαούς, απασχολώντας ακόμη και την επιστήμη.
Οι αρχαίοι Τριβαλλοί και Ιλλυριοί πίστευαν ότι υπάρχουν βάσκανα πρόσωπα ικανά να προκαλέσουν ακόμη και το θάνατο μόνο με το βλέμμα τους.
Οι Αφρικανοί πιστεύοντας ότι το κακό μάτι μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες καταστροφές ακόμη και να ξηράνει πηγές, να σκοτώσει κοπάδια ολόκληρα ή να μαράνει δέντρα κατέφευγαν στην προστασία τοτέμ. Κατεξοχήν μορφές που προστάτευαν ( και αυτό δεν ισχύει μόνον για τους αφρικανούς αλλά για όλους τους λαούς που πίστευαν και πιστεύουν στην ύπαρξη του κακού ματιού ) ήταν τερατόμορφα πλάσματα που προκαλούσαν φόβο και απέχθεια, αλλά και διάφορα ζώα όπως ο ποντικός, ή ύαινα, ο σκορπιός, ο λύκος , ο κόρακας, αλλά και το λιοντάρι , ο γυπαετός λόγω της δύναμης που απέπνεαν. Από το φυτικό βασίλειο αντιβασκανικά θεωρούνταν το σκόρδο, η δάφνη, η λευκάκανθα και διάφορα φυτά αποκρουστικά στην μυρωδιά, την αφή ή την όψη. Από το ορυκτό βασίλειο αντιβασκανικά θεωρούνται ο μαγνήτης, ο σίδηρος, ο ορείχαλκος, η γαλαζόπετρα κ.α. Από όλα αυτά κατασκευάζονταν τα διάφορα χαϊμαλιά ή φυλακτά.
Οι Αιγύπτιοι μεταχειρίζονταν φύλλα παπύρου με μυστηριώδεις γραφές που φορούσαν στα εσώρουχά τους. Οι Πέρσες έκαναν χρήση λωρίδων πάνω στις οποίες χάραζαν ξορκισμούς και έδεναν με αυτές διάφορα μέρη του σώματός τους. Οι Εβραίοι στα αντιβασκανικά φυλακτά τους έγραφαν κομμάτια από την παλαιά διαθήκη και τα φορούσαν είτε σαν περιβραχιόνια στο αριστερό τους χέρι είτε στο κεφάλι τους, επίσης στα φυλακτά τους συναντούμε και παραστάσεις φιδιών. Από τους Εβραίους θα πρέπει να επηρεάσθηκαν και οι Μωαμεθανοί ώστε στα φυλακτά τους συναντούμε ρητά του κορανίου.
Ιδιαίτερη λαογραφική σημασία παρουσιάζει η βασκανία στην αρχαία Ελλάδα γιατί υπάρχουν γραπτές αναφορές σε αυτήν. Αξιοσημείωτο είναι το πόσο απαράλλακτες μεταφέρθηκαν οι δοξασίες αυτές ως τις ημέρες μας. Το «οφθαλμίζειν»,και «εποφθαλμίζειν» σήμαιναν ακριβώς ό,τι εννοούμε σήμερα λέγοντας «ματιάζω». Το «ματιάστηκε μόνος του» παρατηρήθηκε σαν αυτοβασκανία στους αρχαίους Ελληνες. Το «μη λες μεγάλο λόγο» ειπώθηκε από τον Σωκράτη: « μη μέγα λέγε, μη τις βασκανία περιτρέψη τον λόγον τον μέλλοντα» (Πλατ. «Φαίδων» 95Β). Το «χτύπα ξύλο» αντιστοιχεί στο «άπτεσθαι ξύλου». Το «κουφό του διαβόλου το αυτί» είναι το αντιστρόφως ανάλογο του « προσκυνώ Αδράστειαν»( θεότητα του φθόνου και της εκδικήσεως των Αρχαίων). Επίσης έχει διατηρηθεί από την αρχαιότητα το «φτύσε τον κόρφο σου», ή το φτύνω τρεις φορές για να μην σε ματιάξω. Ο Θεόκριτος αναφέρει « ως μη βασκαθώ δε τρις εις εμόν έπτυσα κόλπον». Επίσης ο Αριστοτέλης αναφέρει : «εμπτύει αυτοίς ως μη βασκανθώσιν» ( Αριστ. Απ. 347).
Το να κρεμάνε σκόρδο στην είσοδο του σπιτιού ή του καταστήματος έχει παραμείνει από τα αρχαία χρόνια. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι μερικές αντιβασκανικές για τότε χειρονομίες μεταφέρθηκαν και χρησιμοποιούνται σήμερα ως υβριστικές π.χ. το φασκέλωμα ή η σχετική παραστατική χειρονομία του φαλλού. Υπήρχαν και τότε όπως και σήμερα τρόποι και μέσα διαγνώσεως της βασκανίας όπως το κοίταγμα του λαδιού της καντήλας. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι τρόποι αυτοί μαθαίνονται από συγκεκριμένα άτομα και μεταφέρονται από γενιά σε γενιά με συγκεκριμένους τρόπους για να μην χάσουν την δύναμή τους. Π.χ. πηγαίνει από άντρα σε γυναίκα εναλλάξ, ή από γιαγιά σε εγγόνι.
Ο Δημοσθένης πολλές φορές και με μεγάλη επιμονή καταγγέλλει την βασκανία που προκαλεί δυστυχία και αποτυχία των προσπαθειών.
Ο Στράβων (63 - 25 π.Χ.) αναφέρει ότι, σύμφωνα με τον Αρτεμίδωρο, τους Εφεσίους τους είχε συκοφαντήσει ο ιστορικός Τιμαίος ο Ταυρομενέος τον οποίου μάλιστα χαρακτηρίζει ως βάσκανο, δηλαδή κακόβουλο άνθρωπο ο οποίος μπορεί και ματιάζει.
Ο Πλούταρχος αναφέρει στα συμποσιακά μία συζήτηση αναφορικά με αυτούς που έχουν την ικανότητα να προκαλούν βασκανία, ενώ είναι αυτός που αναφέρει και την περίπτωση της αυτοβασκανίας.
Ο έλληνας ιστοριογράφος Φίλαρχος αναφέρει ότι κάποιοι λαοί, που κατοικούν κοντά στον Πόντο, προκαλούν ακόμη και το θάνατο σε παιδιά αλλά και άνδρες με το βλέμμα τους και μόνο.
Ο Δημόκριτος αναφέρει ότι εκπέμπουν τα μάτια του βασκάνου εικόνες που έχουν αισθήσεις και ορμή και φέρνουν μαζί τους τη μοχθηρία και το φθόνο του, επηρεάζοντας και προκαλώντας διαταραχές στον βασκανόμενο.
Κλείνοντας ας αναφερθούμε στο παλαιότερο σωζόμενο Ελληνικό κείμενο που περιγράφει το αποτέλεσμα του κακού ματιού. Η αναφορά γίνεται για τα Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου ο οποίος περιγράφει χαρακτηριστικά πως η Μήδεια με το κακό της μάτι κατάφερε να σταματήσει τον Τάλω, τον χάλκινο άνδρα - ρομπότ που φύλαγε το νησί της Κρήτης, από το να πετάει τεράστιες πέτρες στο καράβι του Ιάσονα εμποδίζοντας τον έτσι να πλησιάσει το νησί. Η Μήδεια, λοιπόν, τραγουδώντας μαγικά τραγούδια, κάλεσε τις θεές του θανάτου, τα μαγικά σκυλιά του Άδη, γονατιστή τα κάλεσε τρεις φορές με προσευχές. Έβαλε το κακό στο νου της και με το κακό της το μάτι έριξε κατάρα στα μάτια του Τάλω.. «...πατέρα Δία, τρόμος με πιάνει και θαμπώνομαι σαν σκέφτομαι ότι ο φρικτός θάνατος μας βρίσκει όχι μόνο από αρρώστεια ή από λαβωματιά αλλά και από κάποιον που μας κάνει κακό από μακρυά....»
Πηγές: http://www.entercity.gr/
http://www.esoterica.gr/
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
