Δευτέρα, 15 Νοεμβρίου 2010

24γράμματα – Ηλεκτρονικό Περιοδικό: Γλώσσα – Ιστορία – Πολιτισμός » ο Γιώργος Σεφέρης και η Δικτατορία

24γράμματα – Ηλεκτρονικό Περιοδικό: Γλώσσα – Ιστορία – Πολιτισμός » ο Γιώργος Σεφέρης και η Δικτατορία


Η δήλωση του κατά της Δικτατορίας / το ποίημα “επί Ασπαλάθων”

Ο Γιώργος Σεφέρης στα πρώτα χρόνια της δικτατορίας είχε επιλέξει τη σιωπή και την άρνηση να δημοσιεύει δουλειά του στην Ελλάδα. Δύο χρόνια πριν το θάνατό του, στις 28 Μαρτίου 1969, αποφασίζει να μιλήσει για πρώτη φορά δημόσια. Η δήλωσή του κατά της χούντας στο BBC έκανε μεγάλη αίσθηση και ο Σεφέρης παύτηκε από πρέσβης επί τιμή, ενώ του απαγορεύτηκε και να κάνει χρήση του διπλωματικού του διαβατηρίου.

Ακολουθεί η δήλωση:

«Πάει καιρὸς ποὺ πῆρα τὴν ἀπόφαση νὰ κρατηθῶ ἔξω ἀπὸ τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου. Προσπάθησα ἄλλοτε νὰ τὸ ἐξηγήσω. Αὐτὸ δὲ σημαίνει διόλου πὼς μοῦ εἶναι ἀδιάφορη ἡ πολιτικὴ ζωή μας. Ἔτσι, ἀπὸ τὰ χρόνια ἐκεῖνα, ὡς τώρα τελευταῖα, ἔπαψα κατὰ κανόνα νὰ ἀγγίζω τέτοια θέματα· ἐξάλλου τὰ ὅσα δημοσίεψα ὡς τὶς ἀρχὲς τοῦ 1967 καὶ ἡ κατοπινὴ στάση μου – δὲν ἔχω δημοσιέψει τίποτα στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τότε ποὺ φιμώθηκε ἡ ἐλευθερία – ἔδειχναν, μοῦ φαίνεται, ἀρκετὰ καθαρὰ τὴ σκέψη μου.
Μολαταῦτα, μῆνες τώρα, αἰσθάνομαι μέσα μου καὶ γύρω μου, ὁλοένα πιὸ ἐπιτακτικά, τὸ χρέος νὰ πῶ ἕνα λόγο γιὰ τὴ σημερινὴ κατάστασή μας. Μὲ ὅλη τὴ δυνατὴ συντομία, νὰ τί θὰ ἔλεγα:
Κλείνουν δυὸ χρόνια ποὺ μᾶς ἔχει ἐπιβληθεῖ ἕνα καθεστὼς ὁλωσδιόλου ἀντίθετο μὲ τὰ ἰδεώδη γιὰ τὰ ὁποῖα πολέμησε ὁ κόσμος μας καὶ τόσο περίλαμπρα ὁ λαός μας στὸν τελευταῖο παγκόσμιο πόλεμο. Εἶναι μία κατάσταση ὑποχρεωτικῆς νάρκης, ὅπου ὅσες πνευματικὲς ἀξίες κατορθώσαμε νὰ κρατήσουμε ζωντανές, μὲ πόνους καὶ μὲ κόπους, πᾶνε κι αὐτὲς νὰ καταποντιστοῦν μέσα στὰ ἑλώδη στεκούμενα νερά. Δὲ θὰ μοῦ ἦταν δύσκολο νὰ καταλάβω πῶς τέτοιες ζημιὲς δὲ λογαριάζουν πάρα πολὺ γιὰ ὁρισμένους ἀνθρώπους.
Δυστυχῶς δὲν πρόκειται μόνον γι᾿ αὐτὸ τὸν κίνδυνο. Ὅλοι πιὰ τὸ διδάχτηκαν καὶ τὸ ξέρουν πὼς στὶς δικτατορικὲς καταστάσεις ἡ ἀρχὴ μπορεῖ νὰ μοιάζει εὔκολη, ὅμως ἡ τραγωδία περιμένει ἀναπότρεπτη στὸ τέλος. Τὸ δράμα αὐτοῦ τοῦ τέλους μᾶς βασανίζει, συνειδητὰ ἢ ἀσυνείδητα, ὅπως στοὺς παμπάλαιους χοροὺς τοῦ Αἰσχύλου. Ὅσο μένει ἡ ἀνωμαλία, τόσο προχωρεῖ τὸ κακό.
Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος χωρὶς κανένα ἀπολύτως πολιτικὸ δεσμὸ καί, μπορῶ νὰ τὸ πῶ, μιλῶ χωρὶς φόβο καὶ χωρὶς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τὸν γκρεμὸ ὅπου μᾶς ὁδηγεῖ ἡ καταπίεση ποὺ κάλυψε τὸν τόπο. Αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία πρέπει νὰ σταματήσει. Εἶναι ἐθνικὴ ἐπιταγή.
Τώρα ξαναγυρίζω στὴ σιωπή μου. Παρακαλῶ τὸ Θεὸ νὰ μὴ μὲ φέρει ἄλλη φορὰ σὲ παρόμοια ἀνάγκη νὰ ξαναμιλήσω».users.uoa.gr

“Επί Ασπαλάθων…” Γ. Σεφέρης

Είναι το τελευταίο ποίημα του Σεφέρη και δημοσιεύτηκε στις 27 Αυγούστου 1971 στην εφημερίδα Le Monde και στο Βήμα (23.9.71) τρεις μέρες μετά το θάνατό του στην περίοδο της δικτατορίας. Το ποίημα βασίζεται σε μια περικοπή του Πλάτωνα (Πολιτεία 614 κ.ε.) που αναφέρεται στη μεταθανάτια τιμωρία των αδίκων και ιδιαίτερα του Αρδιαίου. Ο Αρδιαίος, τύραννος σε μια πόλη, είχε σκοτώσει τον πατέρα του και τον μεγαλύτερο του αδερφό του. Γι’ αυτό και η τιμωρία του, καθώς και των άλλων τυράννων, στον άλλο κόσμο στάθηκε φοβερή. Όταν εξέτισαν την καθιερωμένη ποινή που επιβαλλόταν στους αδίκους και ετοιμαζόταν να βγουν στο φως, το στόμιο δεν τους δεχόταν αλλά έβγαζε ένα μουγκρητό. “Την ίδια ώρα άντρες άγριοι και όλο φωτιά που βρισκόταν εκεί και ήξεραν τι σημαίνει αυτό το μουγκρητό, τον Αρδιαίο και μερικούς άλλους αφού τους έδεσαν τα χέρια και τα πόδια και το κεφάλι, αφού τους έριξαν κάτω και τους έγδαραν, άρχισαν να τους σέρνουν έξω από το δρόμο και να τους ξεσκίζουν επάνω στ’ ασπαλάθια και σε όλους όσοι περνούσαν από εκεί εξηγούσαν τις αιτίες που τα παθαίνουν αυτά και έλεγαν πως τους πηγαίνουν να τους ρίξουν στα Τάρταρα”. (Πλ. Πολιτεία 616).

Ήταν ωραίο το Σούνιο τη μέρα εκείνη του Ευαγγελισμού.”
πάλι με την άνοιξη.
Λιγοστά πράσινα φύλλα γύρω στις σκουριασμένες πέτρες
το κόκκινο χώμα και οι ασπάλαθοι
δείχνοντας έτοιμα τα μεγάλα τους βελόνια
και τους κίτρινους ανθούς.
Απόμερα οι αρχαίες κολόνες,χορδές μιας άρπας που αντηχούν
ακόμη…
Γαλήνη
-Τι μπορεί να μου θύμισε τον Αρδιαίο εκείνον;
Μια λέξη στον Πλάτωνα θαρρώ,χαμένη στου μυαλού
τ’αυλάκια.
τ΄όνομα του κίτρινου θάμνου
δεν άλλαξε από κείνους τους καιρούς.
Το βράδυ βρήκα την περικοπή:
“τον έδεσαν χειροπόδαρα” μας λέει
“τον έριξαν χάμω και τον έγδαραν
τον έσυραν παράμερα τον καταξέσκισαν
απάνω στους αγκαθερούς ασπάλαθους
και πήγαν και τον πέταξαν στον Τάρταρο κουρέλι”.
Έτσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του
Ο Παμφύλιος ο Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος
31 του Μάρτη 1971

Κυριακή, 14 Νοεμβρίου 2010

χωρίς άλλα σχόλια...

Εμείς οι άνθρωποι έχουμε συνηθίσει να υμνούμε το "μεγαλείο της φύσης". Έχουμε δεδομένη τη δύναμή της, την τελειότητά της και συνάμα το εφήμερό της. Τη θαυμάζουμε και όμως την απαξιώνουμε καταστρέφοντάς την. Δεν την χορταίνουμε αλλά ανεχόμαστε τον βιασμό της. Υποκλινόμαστε σ' αυτήν κι όμως της γυρίζουμε την πλατη. Απολαμβάνουμε τα αγαθά της θεωρώντας τα κτήμα μας. Αντικρύζουμε με δέος τα γεννήματά της, τις δύσεις και τις ανατολές, τις θάλασσες και τα βουνά, τα όσα κρυφά της ανακαλύπτουμε. Χαμογελάμε, ονειρευόμαστε, ταξιδεύουμε, με τις φωτογραφίες που κατακλύζουν τον κόσμο μας. Και θαυμάζουμε τη Ζωή που κυλάει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο κάθε οργανικού πλάσματος. Χαμογελάμε με τα καμώματα του σκύλου μας ή της γάτας μας, βλέπουμε με συμπάθεια τα αρνάκια, τα γαϊδουράκια, τα χρυσόψαρα, τα πουλάκια και κάθε λογής ζωντανά που αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας.
Όμως...από το λεξιλόγιό μας ποτέ δεν λείπουν χαρακτηρισμοί που αναφέρονται σε ζωντανά και γεμάτα αισθήματα πλάσματα που είναι γεννήματα της φύσης.
Κτήνος...κτηνωδία...αποκτήνωση...κτηνώδης...


Γαϊδούρι...
Ύαινα...


Παχύδερμο...
Ζώον...
...ολόκληρη λίστα με τέτοια κοσμητικά θα μπορούσα να γράψω!
Και τα λέμε εμείς, οι άνθρωποι-αλαζόνες για να χαρακτηρίσουμε άλλους ανθρώπους-αλαζόνες, με  το αίσθημα ανωτερότητας απέναντι στα πλάσματα της φύσης που άδικα και καταχρηστικά μας κυριαρχεί.
Παραμερίζουμε το γεγονός ότι τα πλάσματα αυτά νοιώθουν, πονάνε, αγαπούν, γεννιώνται και πεθαίνουν, ακριβώς όπως εμείς.
Πόσες άραγε φορές έχουμε εστιάσει στο βλέμμα ενός ζώου που χαίρεται ή πενθεί; Πόσοι από εμάς έχουμε δει τον τρόμο, την απόγνωση, την αγάπη, την απελπισία, την αφοσίωση, την εμπιστοσύνη στα βλέμματά τους;;;
Καταδικάζουμε την κακοποίηση των ζώων καθισμένοι χαλαρά στην πολυθρόνα μας αγκαλιά με το καλομαθημένο σκυλάκι τσέπης.
Συμμετέχουμε σε ομάδες για τη διάσωση των ειδών που εξαφανίζονται, εκ του ασφαλούς στο σαλόνι μας...

Δεν επιχειρώ να το ρίξω στη φιλοσοφία...άλλωστε κι εγώ (κακομαθημένο) σκυλάκι τσέπης διαθέτω...

Μου έστειλαν με mail κάποια βιντεάκια...συνηθισμένο πράγμα! Ένα από αυτά με συγκλόνισε. Και μετά κι άλλο ένα με συγκίνησε, και το επόμενο με έκανε χαμογελάσω...και να σκεφτώ...και να ζηλέψω αυτούς τους ανθρώπους, να τους ζηλέψω κατάβαθα.

Είμαστε πολύ μικροί, πολύ λίγοι, πολύ κακοί, πολύ ψωνισμένοι, πολύ απ' όλα...δυστυχώς όμως δεν είμαστε όσο θα έπρεπε, Ζώα.